Napisz do nas.

Darowizna mieszkania w rodzinie bardzo często jest dokonywana z myślą o uporządkowaniu spraw majątkowych jeszcze za życia właściciela nieruchomości. Rodzice przekazują mieszkanie dziecku, dziadkowie wnukowi, małżonkowie regulują kwestie majątkowe między sobą albo właściciel chce zabezpieczyć konkretną osobę.

W praktyce przy takich czynnościach często pojawia się pytanie, czy darowizna mieszkania może mieć wpływ na późniejsze rozliczenia spadkowe, zwłaszcza na zachowek.

Odpowiedź brzmi: tak, w określonych sytuacjach darowizna mieszkania może mieć znaczenie przy obliczaniu zachowku. Nie oznacza to jednak, że każda darowizna automatycznie prowadzi do obowiązku zapłaty określonej kwoty. Wszystko zależy od kręgu spadkobierców, wartości darowizny, czasu jej dokonania i konkretnej sytuacji rodzinnej.

Poniżej przedstawiono najważniejsze informacje dotyczące relacji pomiędzy darowizną mieszkania a zachowkiem.

Czym jest zachowek?

Zachowek jest instytucją prawa spadkowego, która ma chronić najbliższych członków rodziny spadkodawcy.

W określonych przypadkach osoba pominięta przy dziedziczeniu albo osoba, która otrzymała mniej niż wynosi przysługujące jej minimum ustawowe, może żądać zapłaty określonej sumy pieniężnej.

Uprawnionymi do zachowku mogą być przede wszystkim najbliżsi członkowie rodziny, którzy dziedziczyliby z ustawy, czyli w szczególności:

– zstępni spadkodawcy, na przykład dzieci, wnuki,

– małżonek,

– rodzice spadkodawcy, jeżeli w konkretnej sytuacji byliby powołani do spadku z ustawy.

Zachowek nie polega na automatycznym przeniesieniu udziału w nieruchomości. Jest to co do zasady roszczenie o zapłatę określonej kwoty pieniężnej.

Czy darowizna mieszkania może wpływać na zachowek?

Tak.

Darowizny dokonane za życia spadkodawcy mogą być brane pod uwagę przy obliczaniu zachowku.

Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy za życia jedna osoba otrzymała od przyszłego spadkodawcy wartościowy składnik majątku, na przykład mieszkanie, dom albo działkę.

Przykładowo rodzic może za życia darować mieszkanie jednemu dziecku. Po śmierci rodzica pozostałe dzieci mogą zadać pytanie, czy wartość tej darowizny powinna zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku.

Odpowiedź zależy od konkretnych okoliczności, ale sama darowizna nieruchomości nie jest obojętna dla późniejszych rozliczeń spadkowych.

Dlaczego darowizny dolicza się przy obliczaniu zachowku?

Celem zachowku jest ochrona najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w majątku spadkodawcy.

Gdyby przy obliczaniu zachowku brać pod uwagę wyłącznie majątek pozostawiony w chwili śmierci, łatwo byłoby doprowadzić do sytuacji, w której spadkodawca za życia przekazuje większość majątku jednej osobie, a po jego śmierci w spadku nie pozostaje już prawie nic.

Dlatego przy obliczaniu zachowku w określonych przypadkach dolicza się do spadku darowizny dokonane za życia spadkodawcy.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie darowizny są doliczane zawsze i w taki sam sposób.

Czy darowizna mieszkania dla dziecka dolicza się do zachowku?

W wielu przypadkach tak.

Darowizna dokonana na rzecz dziecka może mieć znaczenie przy obliczaniu zachowku, ponieważ dziecko co do zasady należy do kręgu osób najbliższych i może być spadkobiercą ustawowym albo osobą uprawnioną do zachowku.

W praktyce oznacza to, że darowizna mieszkania dla jednego dziecka może zostać uwzględniona przy późniejszych rozliczeniach z pozostałymi dziećmi.

Nie przesądza to jeszcze automatycznie o konkretnej wysokości roszczenia. Do jej ustalenia konieczna jest analiza całego majątku, kręgu spadkobierców, wcześniejszych darowizn oraz wartości nieruchomości.

Czy darowizna sprzed wielu lat też może mieć znaczenie?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań.

W potocznym obiegu często pojawia się przekonanie, że darowizny starsze niż dziesięć lat nigdy nie mają znaczenia przy zachowku. To zbyt duże uproszczenie.

Przepisy przewidują szczególne zasady dotyczące darowizn dokonanych dawniej niż dziesięć lat przed otwarciem spadku. Zasady te są jednak inne w zależności od tego, na czyją rzecz dokonano darowizny.

Dlatego przy darowiźnie mieszkania w rodzinie nie należy automatycznie zakładać, że sam upływ dziesięciu lat zawsze rozwiązuje problem zachowku.

Ten element wymaga każdorazowej oceny konkretnego przypadku.

Jak ustala się wartość darowanego mieszkania?

Przy obliczaniu zachowku znaczenie ma wartość darowizny.

W przypadku nieruchomości istotne jest nie tylko to, ile mieszkanie było warte w dniu podpisania aktu notarialnego, ale również zasady ustawowe dotyczące ustalania wartości darowizny.

Co do zasady wartość przedmiotu darowizny ustala się według stanu z chwili jej dokonania, ale według cen z chwili ustalania zachowku.

W praktyce oznacza to, że bierze się pod uwagę stan mieszkania z dnia darowizny, ale jego wartość odnosi się do późniejszych cen.

Może mieć to istotne znaczenie zwłaszcza w dużych miastach, gdzie ceny nieruchomości zmieniają się znacząco w czasie.

Czy zapis w akcie darowizny może wyłączyć zachowek?

Nie należy zakładać, że wpisanie w akcie darowizny określonego postanowienia wyłączy późniejsze roszczenia o zachowek.

Zachowek wynika z przepisów prawa i chroni określony krąg osób.

Możliwe jest natomiast zwolnienie darowizny z obowiązku zaliczenia na poczet schedy spadkowej. Jest to inna instytucja prawna, która także może mieć znaczenie po śmierci darczyńcy. Stosunkowo nowa jest także instytucja zrzeczenia się dziedziczenia w zakresie prawa do zachowku.

Dlatego przy darowiznach mających wpływ na przyszłe relacje rodzinne warto odróżnić wolę stron od skutków wynikających z przepisów o zachowku.

Czy obdarowany zawsze musi zapłacić zachowek?

Nie zawsze.

To, czy po stronie obdarowanego powstanie obowiązek zapłaty, zależy od wielu czynników.

Znaczenie mają między innymi:

– kto jest uprawniony do zachowku,

– jaki majątek pozostawił spadkodawca,

– jakie darowizny zostały dokonane za życia,

– kto otrzymał darowiznę,

– jaka była wartość darowizny,

– czy uprawniony otrzymał już coś od spadkodawcy,

– czy doszło do wydziedziczenia albo innych zdarzeń mających wpływ na zachowek.

Nie każda darowizna mieszkania oznacza więc automatyczny spór o zachowek. Jest to jednak jedna z czynności, które mogą mieć duże znaczenie w późniejszych rozliczeniach rodzinnych.

Darowizna mieszkania a testament

Darowizna mieszkania i testament są często rozważane jako alternatywne sposoby przekazania majątku.

Różnica jest zasadnicza.

Darowizna przenosi własność mieszkania już za życia darczyńcy.

Testament wywołuje skutki dopiero po śmierci spadkodawcy.

Z punktu widzenia zachowku oba rozwiązania mogą mieć znaczenie, ale działają inaczej.

Darowizna może być doliczana do spadku przy obliczaniu zachowku, natomiast testament może prowadzić do pominięcia określonych osób przy dziedziczeniu, co również może skutkować roszczeniem o zachowek.

Czy służebność mieszkania wpływa na zachowek?

Przy darowiźnie mieszkania często ustanawia się na rzecz darczyńcy służebność osobistą mieszkania.

Taka służebność może mieć znaczenie dla wartości darowizny, ponieważ obdarowany otrzymuje nieruchomość obciążoną prawem osoby trzeciej.

W praktyce ocena wpływu służebności na rozliczenia zachowkowe może wymagać indywidualnej analizy.

Jeżeli darczyńca zachowuje prawo do mieszkania w lokalu dożywotnio albo przez długi czas, ekonomiczna wartość przysporzenia po stronie obdarowanego może być oceniana inaczej niż przy darowiźnie mieszkania wolnego od takich obciążeń.

Czy można uniknąć późniejszych sporów o zachowek?

Nie zawsze da się całkowicie wyeliminować ryzyko sporu rodzinnego.

Można jednak zmniejszyć ryzyko nieporozumień, jeżeli przed dokonaniem darowizny strony świadomie rozważą jej możliwe skutki.

W praktyce warto zwrócić uwagę na:

– krąg przyszłych spadkobierców,

– wcześniejsze darowizny dokonane w rodzinie,

– wartość przekazywanego mieszkania,

– sytuację majątkową darczyńcy po dokonaniu darowizny,

– ewentualną służebność mieszkania,

– możliwe przyszłe roszczenia o zachowek.

Darowizna mieszkania jest czynnością, która często ma nie tylko wymiar prawny, ale również rodzinny i emocjonalny. Z tego powodu warto omawiać jej skutki w sposób możliwie jasny przed podpisaniem aktu.

Darowizna mieszkania w rodzinie w praktyce

W praktyce kancelarii notarialnych często pojawiają się darowizny mieszkań dokonywane przez rodziców na rzecz jednego z dzieci.

Dotyczy to również dużych rynków mieszkaniowych, takich jak Warszawa, Białołęka czy Tarchomin, gdzie część mieszkań była nabywana przez rodziny wiele lat wcześniej, a następnie przekazywana kolejnemu pokoleniu.

W takich sytuacjach szczególnie często pojawiają się pytania o to, czy pozostali członkowie rodziny będą mogli w przyszłości dochodzić zachowku.

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich spraw. Każda darowizna powinna być oceniana w kontekście całej sytuacji rodzinnej i majątkowej.

Podsumowanie

Darowizna mieszkania może mieć istotny wpływ na późniejsze rozliczenia z tytułu zachowku.

Szczególne znaczenie mają darowizny dokonywane w najbliższej rodzinie, zwłaszcza na rzecz dzieci, wnuków lub innych osób, które mogą być spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Przy planowaniu darowizny warto pamiętać, że przekazanie mieszkania za życia nie zawsze oznacza całkowite zamknięcie przyszłych rozliczeń rodzinnych.

Dlatego oprócz dokumentów potrzebnych do samej darowizny warto rozważyć również jej możliwe skutki spadkowe.

Najczęściej zadawane pytania

Czy darowizna mieszkania dla jednego dziecka wpływa na zachowek?

Może wpływać. W wielu przypadkach darowizna dokonana na rzecz dziecka jest brana pod uwagę przy obliczaniu zachowku.

Czy rodzeństwo może żądać zachowku po darowiźnie mieszkania?

W określonych sytuacjach tak. Zależy to od kręgu spadkobierców, wartości darowizny i całej sytuacji majątkowej spadkodawcy.

Czy darowizna sprzed ponad 10 lat zawsze jest pomijana?

Nie zawsze. Zasada dziesięciu lat nie działa identycznie wobec wszystkich darowizn i wszystkich obdarowanych.

Czy w akcie darowizny można wyłączyć zachowek?

Nie. Można natomiast wyłączyć obowiązek zaliczenia na schedę spadkową, co ma znaczenie przy niektórych ustawowych działach spadku.

Czy służebność mieszkania ma znaczenie przy zachowku?

Może mieć znaczenie, zwłaszcza przy ocenie wartości darowizny i ekonomicznego przysporzenia po stronie obdarowanego.

Powiązane artykuły

– Darowizna mieszkania u notariusza – jak wygląda i jakie dokumenty są potrzebne?

– Czy darowiznę mieszkania można odwołać?

– Służebność osobista mieszkania przy darowiźnie – na czym polega?

– Darowizna czy testament – czym się różnią?

– Poświadczenie dziedziczenia u notariusza – kiedy jest możliwe?

Informacja

Powyższy artykuł ma charakter ogólnych informacji dotyczących wpływu darowizny mieszkania na zachowek. Ocena skutków konkretnej darowizny zależy od indywidualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i prawnej.

Dane płatnicze

Zadzwoń lub napisz

Godziny otwarcia

Kancelaria Notarialna
Paweł Szofiński Notariusz

Niniejsza strona nie stanowi ani reklamy, w szczególności reklamy osobistej, ani oferty w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa. Strona ta nie jest także wyjaśnieniem dotyczącym dokonywanych czynności notarialnych w rozumieniu art. 80 §3 ustawy Prawo o notariacie.

rachunek depozytowy PLN

72 1140 2004 0000 3802 8195 8663

rachunek bankowy

76  1140 2004 0000 3202 7925 9278

pon - pt, godz. 9:00 - 17:00

inne terminy na życzenie (17-20)

ul. Kościeszów 6 lok. UA4

03-188 Warszawa

NIP: 524 274 01 28

REGON: 384507299